Bir sözleşmede yalnızca kelimeler değil; yükümlülük, yetki, süre, istisna, fesih hakkı, sorumluluk sınırı ve uyuşmazlık çözüm yöntemi de taşınır. Bu nedenle sözleşme çevirisi, kaynak metindeki hukuki işlevi hedef dilde mümkün olduğunca aynı açıklıkla korumayı gerektirir.
Çeviri Sepeti’nde proje başlamadan önce sözleşmenin türü, kullanılacağı hukuk/ülke, çevirinin bilgi amaçlı mı yoksa imzaya veya resmî sunuma mı gideceği ve çift dilli belge istenip istenmediği belirlenir. Tercüman hukuki metni aktarır; belgenin hukuki geçerliliği veya hangi hükmün taraf lehine olduğu konusunda avukatlık görüşü vermez.
Sözleşme Tercümesi Nedir?
Sözleşme tercümesi; iki veya daha fazla taraf arasındaki hak, borç ve prosedürleri düzenleyen metnin başka bir dile aktarılmasıdır. Satış, hizmet, distribütörlük, lisans, iş, kira, gizlilik, ortaklık ve birleşme-devralma belgeleri bu kapsama girebilir.
Hedef, cümleyi kelime kelime değiştirmek değil; madde yapısını, tanımları, çapraz atıfları, ekleri ve hukuki kavramları hedef dilde takip edilebilir tutmaktır. Kaynak metinde tanımlanmış “Taraf”, “Ürün”, “Hizmet”, “Gizli Bilgi” veya “Yürürlük Tarihi” gibi terimler belge boyunca aynı karşılıkla kullanılmalıdır.
Sözleşme Çevirisinde Neden Kelimesi Kelimesine Aktarım Yetmez?
Hukuk sistemleri aynı kavramları aynı kelimelerle kurmaz. Common law metinlerinde yerleşik olan bir kavramın Türk hukukunda birebir karşılığı bulunmayabilir; Kıta Avrupası hukukundaki bazı kavramların da İngilizce tek kelimelik eşdeğeri olmayabilir. Bu durumda tercüman kavramın işlevini, bağlamını ve sözleşmedeki kullanımını birlikte değerlendirir.
Örneğin İngilizce sözleşmelerde “shall”, “may”, “must” ve “will” kullanımını yalnızca sözlük karşılıklarıyla çevirmek risklidir. Bir hükmün yükümlülük mü, izin mi, gelecek zamana ilişkin beyan mı oluşturduğu tüm cümle ve sözleşme yapısıyla birlikte okunmalıdır. Aynı şekilde “indemnity”, “warranty”, “representation”, “liquidated damages” veya “best efforts” gibi ifadeler hedef hukuk sisteminde bağlama göre farklı açıklama gerektirebilir.
En Sık Çevrilen Sözleşme Türleri
Ticari satış ve tedarik sözleşmeleri
Ürün, fiyat, ödeme, teslim, kalite, garanti, sorumluluk ve Incoterms atıfları içerebilir. Ticari terminoloji ile hukuki hükümlerin aynı belgede tutarlı kullanılması gerekir.
Hizmet ve danışmanlık sözleşmeleri
İş kapsamı, teslimatlar, hizmet seviyesi, ücret, fikri mülkiyet ve sorumluluk hükümleri öne çıkar.
NDA / gizlilik sözleşmeleri
Gizli bilginin tanımı, izin verilen kullanım, istisnalar, paylaşım sınırları, saklama ve iade/silme hükümleri özellikle dikkat ister.
Distribütörlük, bayilik ve franchise sözleşmeleri
Bölge, münhasırlık, satış hedefleri, marka kullanımı, denetim, rekabet ve fesih koşulları yer alabilir.
İş ve görevlendirme sözleşmeleri
Pozisyon, ücret, yan haklar, çalışma yeri, gizlilik, rekabet, fikri mülkiyet ve fesih hükümleri hedef ülkenin iş hukuku bağlamında dikkatle aktarılır.
Ortaklık ve yatırım belgeleri
Hissedar sözleşmesi, ortak girişim, hisse alım-satım sözleşmesi ve M&A belgelerinde sermaye, oy hakkı, kapanış şartları, beyanlar ve tazmin hükümleri yoğunlaşır.
Kira ve gayrimenkul sözleşmeleri
Kira süresi, depozito, bakım, alt kiralama, fesih ve teslim yükümlülükleri gibi hükümler doğru terimlerle çevrilmelidir.
Yazılım ve lisans sözleşmeleri
Lisans kapsamı, kullanıcı sayısı, coğrafi sınır, veri işleme, kaynak kod, destek ve fikri mülkiyet hükümleri teknik terminoloji de gerektirebilir.
Kritik Sözleşme Terimleri Nasıl Yönetilir?
Terminoloji kontrolü yalnızca terim sözlüğü oluşturmak değildir. Bir kelimenin aynı sözleşmenin farklı maddelerinde farklı hukuki işlev kazanıp kazanmadığı da incelenmelidir. Özellikle şu alanlar ikinci kontrolde işaretlenir:
- Governing law / uygulanacak hukuk
- Jurisdiction ve dispute resolution / yetki ve uyuşmazlık çözümü
- Termination / fesih ve sona erme hükümleri
- Force majeure / mücbir sebep
- Indemnity / tazmin ve zarar karşılama düzenlemeleri
- Limitation of liability / sorumluluğun sınırlandırılması
- Representations and warranties / beyan ve taahhüt hükümleri
- Confidentiality / gizlilik
- Assignment / devir
- Notice / bildirim usulü
- Entire agreement / sözleşmenin bütünlüğü
- Severability / hükümlerin ayrılabilirliği
Çift Dilli Sözleşme Hazırlanırken Nelere Dikkat Edilir?
Kaynak ve hedef dili yan yana gösteren çift sütunlu veya karşılıklı maddeli sözleşmeler, müzakere ve imza sürecini kolaylaştırabilir. Ancak iki dil arasında yorum farkı çıkması hâlinde hangi dil metninin üstün olacağı hukuki bir tercih konusudur. “Governing language / prevailing language” hükmü varsa tercümede bu madde aynen korunmalı; böyle bir hüküm yoksa tercüman kendiliğinden eklememelidir.
Çift dilli belgelerde madde numaraları, alt bentler, ek adları, tablo başlıkları ve çapraz referanslar iki dilde birebir eşleştirilmelidir. Bir maddede değişiklik yapıldığında diğer dildeki karşılığın da revize edilmesi gerekir. Sürüm numarası ve revizyon tarihi kullanmak, özellikle uzun müzakere süreçlerinde karışıklığı azaltır.
Sözleşme Tercümesi Yeminli veya Noter Onaylı Olmalı mı?
Her sözleşme için yeminli tercüme gerekmez. Tarafların müzakere ettiği ticari taslak, şirket içi inceleme veya bilgi amaçlı çeviri standart profesyonel tercüme olarak hazırlanabilir. Sözleşme mahkemeye, notere, kamu kurumuna veya belirli bir yabancı makama sunulacaksa kurumun “yeminli / certified / notarized” şartı ayrıca kontrol edilir.
Mahkemeye sunulan yabancı dil belgesinin nasıl tercüme edileceği, davanın görüldüğü merci ve usul işlemlerine göre değişebilir. Bu nedenle “mahkemeye giden her sözleşme mutlaka aynı noter zincirinden geçer” gibi genel bir kural kurulmaz. Dosyanın avukatı veya ilgili kurumun güncel talimatı esas alınmalıdır.
Gizlilik ve Dosya Erişimi
Sözleşmeler fiyat, müşteri listesi, ticari sır, kaynak kod, yatırım planı, çalışan verisi veya stratejik kararlar içerebilir. Proje başlamadan önce dosyaya kimlerin erişeceği, gerekiyorsa NDA süreci, saklama süresi ve teslim sonrası arşiv politikası netleştirilmelidir.
Web sitesinde “dosyalar otomatik silinir”, “uçtan uca şifrelenir” veya benzeri teknik güvenlik iddiaları ancak işletmede gerçekten uygulanıyorsa yazılmalıdır. Kurumsal gizlilik prosedürünüz varsa bu bölüm [BURAYA GERÇEK GİZLİLİK/NDA UYGULAMANIZI EKLEYİN] alanıyla tamamlanabilir.
Sözleşme Tercümesi Nasıl İlerler?
- Sözleşmenin güncel ve eksiksiz sürümü alınır.
- Kaynak/hedef dil, sözleşme türü ve kullanım amacı belirlenir.
- Varsa önceki çeviri, şirket terim listesi ve tarafların resmî unvanları toplanır.
- Tanımlar, hukuki terimler ve çapraz referanslar için proje sözlüğü oluşturulur.
- İlk çeviri madde numarası ve format korunarak hazırlanır.
- Terminoloji, rakamlar, tarihler, oranlar ve para birimleri ikinci kez kontrol edilir.
- Çift dilli format isteniyorsa iki dil madde bazında eşleştirilir.
- Yeminli/noter onayı gerekiyorsa yalnızca talep edilen resmî aşamalar eklenir.
Sözleşme Çeviri Fiyatları Neye Göre Hesaplanır?
- Kelime ve sayfa hacmi
- Dil çifti
- Hukuki ve teknik terminoloji yoğunluğu
- Belgedeki tablo ve ekler
- Çift dilli masa düzeni veya DTP ihtiyacı
- Revizyon ve sürüm sayısı
- Yeminli/noter işlemi talebi
- Teslim takvimi
Uzun sözleşmelerde yalnızca toplam sayfa sayısına bakmak yanıltıcı olabilir. Aynı uzunluktaki iki belgeden biri standart hizmet sözleşmesi, diğeri yoğun tanım ve çapraz referans içeren hisse devir sözleşmesi olabilir. Net teklif için düzenlenebilir dosyanın veya okunaklı PDF’nin incelenmesi daha sağlıklıdır.
Sözleşmenizi Kullanım Amacına Göre Hazırlatın
Sözleşmenin türünü, hedef dili, imza veya sunum tarihini ve belgenin yalnızca bilgi amaçlı mı yoksa resmî bir dosyada mı kullanılacağını paylaşın. Böylece terminoloji, format ve gerekli onay aşamaları proje başında netleştirilebilir.
Sık Sorulan Sorular
Sözleşme tercümesi yeminli olmak zorunda mı?
Hayır. Kullanım amacı belirleyicidir. İç değerlendirme ve ticari müzakere için standart profesyonel çeviri yeterli olabilir; resmî kurum veya noter belirli bir onay formatı istiyorsa yeminli/noter tasdikli sürüm hazırlanır.
İngilizce sözleşmedeki “shall” her zaman “yapacaktır” diye mi çevrilir?
Hayır. “Shall”ın hukuki işlevi cümle ve sözleşme bağlamına göre değerlendirilir. Yükümlülük, beyan veya farklı bir modal işlev söz konusu olabilir; otomatik tek kelime karşılığı güvenilir değildir.
İki dilli sözleşmede hangi dil geçerli olur?
Sözleşmede hangi dilin üstün olduğuna ilişkin bir hüküm varsa o hüküm esas alınır. Tercüman kaynak metinde bulunmayan bir üstün dil maddesini kendiliğinden eklemez.
Sözleşme tercümesine hukuki görüş de dahil mi?
Hayır. Tercüme, metnin dilsel ve terminolojik aktarımıdır. Hükmün hukuki sonucu, risk dağılımı veya hangi maddenin değiştirilmesi gerektiği için ilgili hukuk alanında çalışan avukata danışılmalıdır.
NDA sözleşmesi de çevrilebilir mi?
Evet. Gizli bilginin tanımı, istisnalar, kullanım sınırları, ifşa şartları ve süre hükümleri korunarak NDA metinleri çevrilebilir.
Sözleşme tercümesi ne kadar sürer?
Süre; kelime hacmi, hukuk alanı, dil çifti, çift dilli format ve revizyon ihtiyacına göre değişir. Belge görülmeden kesin süre vermek yerine dosya üzerinden teslim planı oluşturulmalıdır.