Bir duruşmada söylenen tek bir kelime, kişinin beyanının anlamını değiştirebilir. Bir tarih, “kabul ediyorum” ifadesi, teknik bir hukuki kavram veya soruya verilen kısa bir cevap doğrudan dosyaya girebilir. Bu nedenle adli ortamlardaki sözlü tercüme, günlük konuşma tercümesinden farklı bir disiplin gerektirir.
Çeviri Sepeti, mahkeme ve adliye çevresindeki sözlü tercüme taleplerinde görevin niteliğine, dil çiftine, dosyanın konusuna ve işlemin resmî statüsüne göre tercüman planlaması yapar. Ancak önemli bir sınır vardır: özel olarak organize edilen bir tercümanın mahkeme salonunda otomatik biçimde “resmî mahkeme tercümanı” sayılacağı varsayılmamalıdır. Soruşturma veya kovuşturma işlemi içinde kimin tercüman olarak görevlendirileceği ilgili adli makamın usul kararına tabidir.
Adliyede Tercümana Hangi Durumlarda İhtiyaç Duyulur?
Adli dil desteği yalnızca duruşma salonuyla sınırlı değildir. Dosyanın türüne göre farklı aşamalarda tercüme ihtiyacı doğabilir.
Ceza duruşmaları
Türkçeyi meramını anlatabilecek ölçüde bilmeyen şüpheli, sanık, mağdur veya tanığın beyanı alınırken adli makam tarafından tercüman görevlendirilmesi gündeme gelir. Tercüman burada tarafın danışmanı değil, söylenenleri tarafsız biçimde aktaran kişidir.
Savcılık ve soruşturma işlemleri
Savcılıkta alınan ifade, kolluk aşamasındaki işlemler ve soruşturma kapsamındaki bazı görüşmelerde kişinin kendisini anlayarak ifade edebilmesi gerekir. Hangi aşamada hangi usulün uygulanacağı dosyanın niteliğine göre belirlenir.
Hukuk mahkemeleri ve diğer yargısal işlemler
Yabancı dil konuşan taraf, tanık veya ilgili kişinin bulunduğu hukuk uyuşmazlıklarında da tercüman ihtiyacı doğabilir. Görevlendirme biçimi, ilgili yargılama usulüne ve mahkemenin kararına göre değişir.
Avukat-müvekkil görüşmeleri
Resmî duruşma başlamadan önce avukat ile yabancı dil konuşan müvekkilin dosyayı görüşmesi ayrı bir ihtiyaçtır. Bu görüşmeler için taraflar özel sözlü tercüme hizmeti organize edebilir. Buradaki görev, mahkemece atanmış tercümanlıkla aynı şey değildir; amaç avukat ile müvekkilin birbirini doğru anlamasına yardımcı olmaktır.
Arabuluculuk, uzlaşma ve hukuki toplantılar
Yargılama dışında kalan fakat hukuki sonuç doğurabilecek müzakerelerde de dil desteği gerekebilir. Sözleşme şartları, sulh önerileri veya yükümlülüklerin aktarımında hukuk terminolojisine alışkın tercüman tercih edilmesi önemlidir.
CMK Kapsamında Tercümanlık Hakkı Nasıl Düzenlenir?
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 202. maddesi ve bu maddeye dayanılarak hazırlanan tercüman listeleri yönetmeliği, soruşturma ve kovuşturma sırasında Türkçeyi yeterince bilmeyen veya engeli nedeniyle iletişim desteğine ihtiyaç duyan kişilere ilişkin tercüman görevlendirmesinin temel çerçevesini oluşturur.
Adalet komisyonlarının 2026 yılı tercüman listesi ilanlarında; soruşturma veya kovuşturma evresinde meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmeyen ya da engelli mağdur, tanık, şüpheli veya sanığın beyanlarının tercümesi için listeler oluşturulduğu açıkça belirtilmektedir. Aynı ilanlarda tercümanların listeye kabul ve yemin süreci de düzenlenir.
Bu çerçeve, internette sık görülen “her yeminli tercüman her mahkemede doğrudan göreve başlar” varsayımını doğru kılmaz. Mahkeme veya savcılık içindeki resmî görevlendirme, ilgili makamın usulüne göre yapılır.
Mahkemece Görevlendirilen Tercüman ile Özel Tercüman Aynı mı?
Hayır. İki rol bazı dosyalarda birbirine karıştırılır.
Mahkemece görevlendirilen tercüman, yargısal işlem sırasında makamın görevlendirmesiyle hareket eder ve tarafsızlık yükümlülüğü altında aktarım yapar. Adli yargı adalet komisyonlarının yıllık tercüman listeleri bu amaçla oluşturulur.
Özel olarak hizmet alınan tercüman ise avukat-müvekkil görüşmesi, dosya hazırlığı, duruşma öncesi bilgilendirme, yabancı tarafla toplantı veya mahkeme dışındaki iletişimde görev alabilir. Duruşma sırasında resmî tercüman olarak kullanılması isteniyorsa ilgili mahkemenin kabulü ve usul işlemleri önem taşır.
Bu ayrımı baştan bilmek, duruşma günü “tercümanı getirdik, neden işlem yapılamıyor?” gibi sorunların önüne geçer.
Adliye Sözlü Tercümesinde Tarafsızlık Neden Önemlidir?
Adli tercüman, konuşanın lehine cümleyi yumuşatamaz, kendi yorumunu ekleyemez ve hukuki tavsiye veremez. Görevi, anlamı mümkün olduğu kadar eksiksiz aktarmaktır.
Örneğin bir sanık “olayı gördüm ama kişiyi tanımıyorum” diyorsa bu ifade “sanığı tanımıyorum” biçiminde daraltılamaz. Benzer şekilde hâkimin “iddianameyi anladınız mı?” sorusu, “suçlamayı kabul ediyor musunuz?” şeklinde çevrilemez. Hukuki sonuç doğuran iki ifade arasında ciddi fark vardır.
Profesyonel çalışma şu ilkeleri gerektirir:
- Birinci tekil şahısla doğrudan aktarım
- Ek yorum yapmama
- Belirsizliği tahminle kapatmama
- Anlaşılmayan bölümü gerektiğinde tekrar isteme
- Kişi, tarih ve sayı bilgilerinde dikkat
- Taraflarla çıkar çatışmasından kaçınma
- Dosya bilgilerinin gizliliğine özen gösterme
Duruşma Öncesi Tercüman Hazırlığı Nasıl Yapılır?
Adli sözlü tercümede hazırlık, dosyanın tamamını tercümana vermek anlamına gelmez. Paylaşılabilecek bilgi, avukatın ve dosyanın gizlilik gereksinimlerine göre belirlenir. Ancak görev alanının önceden bilinmesi ciddi fark yaratır.
Tercümana mümkünse şu bilgiler verilebilir:
1. Duruşma tarihi ve saati
2. Adliye ve mahkeme bilgisi
3. Dosyanın genel konusu
4. Tarafların dilleri ve lehçeleri
5. İşlemin tahmini süresi
6. Özel terminoloji bulunup bulunmadığı
7. Tercümanın resmî görevlendirme için mi, özel görüşme için mi talep edildiği
Ceza, ticaret, aile, iş veya teknik bilirkişi konusu içeren dosyaların terminolojisi aynı değildir. Örneğin şirket birleşmesi hakkında bir ticaret davası ile yaralama dosyasındaki kavram seti tamamen farklı olabilir.
Lehçe ve Dil Varyantı Neden Baştan Belirtilmeli?
“Arapça tercüman” veya “Kürtçe tercüman” demek her zaman yeterli bilgi değildir. Kişinin konuştuğu lehçe veya dil varyantı, anlaşılabilirliği etkileyebilir. Farsça ile Dari arasındaki kullanım farkları, Arapça lehçeleri veya işaret dili ihtiyacı gibi ayrıntılar görevlendirmeden önce sorulmalıdır.
Adalet komisyonlarının ilanlarında farklı diller ve işaret dili için ayrı ihtiyaç listeleri yayımlanması da bu ayrımın uygulamadaki önemini gösterir.
Duruşmada Tercüman Nasıl Çalışır?
Mahkeme ortamında çoğunlukla ardıl sözlü aktarım kullanılır. Hâkim, savcı, avukat, taraf veya tanık konuşur; tercüman uygun aralıklarda aktarım yapar. İşlemin niteliğine göre daha kısa bölümlerle çalışmak gerekebilir.
Tercümanın not tutması mümkündür; ancak bu notların hassas dava bilgisi taşıyabileceği unutulmamalıdır. Görev sonrasında notların saklanması veya imhası konusunda kurum ve meslek kuralları dikkate alınmalıdır.
Birden fazla yabancı dil konuşan tarafın bulunduğu veya uzun süren işlemlerde organizasyon daha ayrıntılı kurulabilir. Mahkemenin oturma düzeni, ses duyulabilirliği ve tarafın tercümanı rahatça işitebilmesi de pratik açıdan önem taşır.
Avukatlar İçin Adliye Tercümanı Talebinde Hangi Bilgiler Gerekir?
Avukatların tercüman ararken şu bilgileri ilk mesajda paylaşması eşleştirmeyi hızlandırır:
- Duruşma veya görüşme tarihi
- Başlangıç saati
- Adliye / ilçe / şehir
- Dil ve mümkünse lehçe
- Ceza, aile, ticaret, iş veya başka dosya türü
- Tahmini çalışma süresi
- Görevin duruşma içi mi yoksa avukat-müvekkil görüşmesi mi olduğu
- İlgili makamın özel bir liste veya yemin şartı bildirip bildirmediği
Kişisel veri içeren dosyaların tamamını fiyat almak için ilk aşamada göndermek gerekmez. Çoğu durumda görev bilgileri ve genel konu yeterlidir.
Gizlilik ve Dosya Güvenliği
Hukuki tercümede dava stratejisi, kişisel veriler, ticari sırlar, sağlık bilgileri veya ceza dosyasına ilişkin hassas bilgiler bulunabilir. Bu nedenle tercümanın dosyaya erişimi yalnızca görev için gereken ölçüde tutulmalıdır.
Kurumsal veya hassas çalışmalarda ayrıca gizlilik sözleşmesi yapılabilir. Belge ve mesajların kimlerle paylaşılacağı, görev tamamlandıktan sonra çalışma kopyalarının nasıl yönetileceği baştan kararlaştırılabilir.
Gizlilik, tercümanın “dosyada duyduğunu hiç kimseye anlatmaması” kadar basit değildir; dijital dosya aktarımı, ekran görüntüleri, e-posta ekleri ve kişisel cihazlarda tutulan notlar da bu kapsamda düşünülmelidir.
Adliye Tercüman Ücreti Nasıl Belirlenir?
Mahkeme tarafından resmî olarak görevlendirilen tercümanların ücretlendirme rejimi ile özel olarak satın alınan sözlü tercüme hizmetinin fiyatlandırması aynı değildir. Özel hizmette fiyatı etkileyen başlıca unsurlar şunlardır:
- Dil ve lehçe
- Tarih ve tercüman bulunabilirliği
- Şehir ve ulaşım
- Bekleme süresi
- Görevin toplam süresi
- Dosyanın teknik veya hukuki yoğunluğu
- Mesai dışı veya acil görevlendirme
Bu nedenle yalnızca “bir saatlik duruşma” bilgisi fiyat için yeterli olmayabilir. Adliyede bekleme, salon değişikliği veya duruşmanın gecikmesi çalışma süresini etkileyebilir.
Çeviri Sepeti ile Adliye Tercümanı Planlama
Talep geldiğinde önce görevin resmî mahkeme görevlendirmesi mi, özel hukuki görüşme mi olduğu netleştirilir. Ardından dil, lehçe, şehir, tarih ve dosya alanına göre uygun tercüman değerlendirilir.
Duruşmada belirli bir tercümanın resmî olarak görev alması isteniyorsa avukatın veya ilgili kişinin bunu mahkeme usulü açısından önceden kontrol etmesi gerekir. Çeviri Sepeti, özel hizmet organizasyonunu yürütebilir; mahkemenin görevlendirme yetkisinin yerine geçmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Yabancı uyruklu sanık için mahkemede tercüman sağlanır mı?
Ceza muhakemesinde Türkçeyi meramını anlatabilecek ölçüde bilmeyen kişilere ilişkin tercüman görevlendirmesi CMK ve ilgili yönetmelik kapsamında düzenlenir. Somut dosyada görevlendirme mahkeme veya ilgili adli makam tarafından yürütülür.
Kendi tercümanımı duruşmaya getirebilir miyim?
Avukat-müvekkil görüşmesi gibi özel iletişim için tercüman organize edilebilir. Ancak bu kişinin duruşmada resmî tercüman sıfatıyla görev yapıp yapamayacağına ilgili makam ve usul kuralları çerçevesinde karar verilir.
Adliye tercümanı yemin eder mi?
Adli yargı adalet komisyonlarının yıllık listelerine kabul edilen tercümanlar için yemin süreci bulunmaktadır. Somut görevde uygulanacak usul, görevlendiren makamın işlemlerine göre yürür.
Duruşma dosyasını tercümana önceden göndermek gerekir mi?
Dosyanın tamamını göndermek her zaman gerekli değildir. Konu başlığı, terminoloji ve görev çerçevesi tercümanın hazırlanmasına yardımcı olur. Gizli belgeler yalnızca ihtiyaç varsa ve uygun güvenlik yöntemiyle paylaşılmalıdır.
Acil duruşma için tercüman bulunabilir mi?
Bulunabilirlik dil, şehir ve tarihe bağlıdır. Duruşma saati belli olur olmaz talep oluşturmak, özellikle daha az yaygın dillerde planlamayı kolaylaştırır.